Bebeklerde Göz Kayması Neden Olur?

Bebeklerde göz kayması, gözlerin paralel duruşunun bozulduğu ve farklı yönlere baktığı tıbbi bir durumdur. Yeni doğan bebeklerin göz kasları ve sinir sistemleri henüz tam gelişimini tamamlamadığı için, ilk aylarda zaman zaman görülen hafif kaymalar genellikle normal kabul edilir. Ancak bu durumun sürekli olması, tek bir gözde sabitlenmesi veya bebeğin dördüncü ila altıncı ayını doldurmasına rağmen hala devam etmesi detaylı bir tıbbi inceleme gerektirir.

Sağlıklı bir görme fonksiyonu için her iki gözün de aynı noktaya odaklanması ve beyne eşzamanlı sinyaller göndermesi şarttır.

Gözlerin birbiriyle uyumlu çalışmadığı durumlarda derinlik algısı (üç boyutlu görme) tam olarak gelişemez. Erken dönemde tespit edilmeyen ve müdahale edilmeyen kaymalar, ilerleyen süreçte beynin kayan gözden gelen görüntüyü baskılamasına ve kalıcı göz tembelliği (ambliyopi) oluşmasına neden olabilir.

Bebeklik dönemindeki rutin göz sağlığı taramaları, kalıcı görme problemlerinin önüne geçebilmek adına büyük önem taşır.

Bu hassas sürecin bilimsel yöntemlerle takip edilmesi, muayene ve olası tedavi planlamalarının objektif tıbbi verilere göre düzenlenmesi için Op. Dr. Özlem Beyazyıldız klinik değerlendirmeler gerçekleştirmektedir.

Bebeklerde Göz Kayması Nedir?

Bebeklerde göz kayması (tıbbi adıyla strabismus veya şaşılık), her iki gözün anatomik olarak aynı hizayı koruyamaması ve aynı hedefe eşzamanlı olarak odaklanamaması durumudur.

Normal ve sağlıklı bir görme eyleminde her iki göz de bakılan cisme doğru paralel olarak hareket eder. Ancak göz kayması olan bebeklerde gözlerden biri doğrudan karşıya bakarken; diğer göz içe, dışa, yukarı veya aşağı doğru yönelebilir. Bu kayma durumu sürekli olabileceği gibi, bebeğin yorgun veya uykusuz olduğu zamanlarda aralıklarla da ortaya çıkabilir.

Bebeklerde Göz Kayması Nedenleri

Bebeklerde gözlerin uyum içinde çalışmasını engelleyen birçok farklı faktör bulunmaktadır. Sorunun kaynağının doğru tespit edilmesi, uygulanacak tedavi yönteminin belirlenmesindeki en önemli adımdır.

Genetik Faktörler ve Aile Öyküsü

Göz kaymasının ortaya çıkmasındaki en büyük etkenlerden biri kalıtımsal yatkınlıktır. Anne, baba veya birinci derece yakınlarda şaşılık, göz tembelliği ya da yüksek numaralı gözlük kullanım öyküsü varsa, bebekte göz kayması görülme riski önemli ölçüde artar.

Bu nedenle ailesinde göz rahatsızlığı bulunan bebeklerin doğdukları andan itibaren daha yakından takip edilmesi tıbbi bir gerekliliktir.

Göz Kasları ve Sinir Sisteminin Gelişimi

Göz küresinin hareketlerini yönlendiren ve kontrol eden altı farklı kas bulunur. Bu kasların birbiriyle uyum içinde çalışması, beyinden gelen sinirsel iletiler sayesinde gerçekleşir. Yenidoğan bebeklerde, özellikle de erken doğan (prematüre) bebeklerde sinir sistemi gelişimi henüz tamamlanmadığı için beyin, göz kaslarına giden komutları tam olarak dengeleyemeyebilir.

Kaslar arasındaki bu kuvvet dengesizliği, gözlerden birinin veya her ikisinin farklı yönlere çekilmesine neden olur.

Kırma Kusurları

Göz yapısındaki kırma kusurları, özellikle yüksek hipermetropi durumu, bebeklerde içe doğru göz kaymasının en yaygın nedenlerinden biridir. Bebek, etrafındaki cisimleri veya kişileri net görebilmek için göz kaslarını aşırı derecede zorlar.

Bu aşırı odaklanma çabası, gözlerin refleks olarak içe doğru dönmesine yol açar. Kaymanın kırma kusurundan kaynaklanıp kaynaklanmadığının anlaşılması için detaylı bir tıbbi muayene şarttır.

Sürecin takibinde bir Samsun göz doktoru tarafından yapılacak hassas damlalı göz ölçümleri, bebeğin gözlük ihtiyacını belirlemek ve kaymanın gerçek nedenini ortaya koymak açısından kritik bir aşamadır.

Bebeklerde Göz Kayması Belirtileri

Bebeklerde göz kaymasının en net belirtisi, göz bebeklerinin (pupilla) aynı hizada olmamasıdır. Ancak bunun dışında, ebeveynlerin bebeklerinin günlük hareketlerini gözlemleyerek fark edebileceği başka önemli işaretler de vardır.

Başlıca belirtiler şunlardır:

• Gözlerin senkronize hareket etmemesi: Bir göz sabit bir noktaya bakarken, diğer gözün içe (buruna doğru), dışa (kulağa doğru), yukarı veya aşağı hareket etmesi.

• Güneşte veya parlak ışıkta tek gözü kısma: Bebek, çift görmeyi veya ışık hassasiyetini engellemek için refleks olarak kayan gözünü kapatma eğilimi gösterebilir.

• Baş pozisyonunda anormallik (Baş eğme): Bebek, net görebilmek veya her iki gözü aynı hizada tutabilmek için başını sürekli sağa, sola veya omuzuna doğru eğerek bakabilir.

• Odaklanma zorluğu: Bebeğin, kendisine yaklaştırılan bir oyuncağa veya cisme odaklanırken gözlerinde belirgin bir titreme ya da kayma yaşanması.

Gerçek Göz Kayması mı, Yalancı Göz Kayması mı?

Bebeklik döneminde aileleri en çok endişelendiren ancak klinik muayenelerde en sık karşılaşılan durumlardan biri “yalancı göz kayması” (psödoşaşılık) tablosudur. Yalancı kayma, aslında gözlerde herhangi bir kas veya sinir problemi olmamasına rağmen, bebeğin yüz anatomisinden dolayı gözlerin kayıyormuş gibi görünmesidir.

Bebeklerin burun kökleri yetişkinlere göre daha geniş ve basıktır. Ayrıca genellikle Asya ırkında daha sık görülse de ülkemizdeki bebeklerde de rastlanabilen “epikantus” adı verilen göz pınarlarındaki dikey cilt kıvrımları daha belirgindir.

Bebek sağa veya sola baktığında, burun kökündeki bu geniş cilt kıvrımı gözün beyaz kısmını örterek gözün tamamen içe kaymış gibi görünmesine neden olur. Yüz kemikleri geliştikçe ve burun kökü yükseldikçe bu yanıltıcı görünüm zamanla kendiliğinden düzelir.

Yalancı Göz Kayması Nasıl Anlaşılır?

Bir kaymanın gerçek mi yoksa yalancı mı olduğunu çıplak gözle veya ev ortamında kesin olarak ayırt etmek mümkün değildir. Hekimler, bu ayrımı yapmak için “kornea ışık refleksi” (Hirschberg) adı verilen basit ama net bir test uygular.

Bebeğin gözlerine belirli bir mesafeden ışık tutulduğunda, ışığın her iki göz bebeğinin neresinden yansıdığına bakılır.

Eğer yansıma her iki göz bebeğinin tam ortasında simetrik olarak görülüyorsa, bu durum yalancı göz kayması olarak adlandırılır ve görme sağlığı açısından bir risk taşımaz. Ancak ışık yansıması bir gözde tam ortadayken diğer gözde merkezden kaymış durumdaysa, bu “gerçek göz kayması”na işaret eder.

Kesin tanı için mutlaka damlalı göz dibi muayenesi yapılarak gözün anatomik yapısı ve kırma kusuru olup olmadığı incelenmelidir.

Bebeklerde Göz Kayması Ne Zaman Tehlikelidir?

Bebeklerde göz kayması, sürecin sürekli hale gelmesi ve belirli bir aydan sonra hala devam etmesi durumunda görme gelişimi açısından risk oluşturur.

Eğer kayma tek bir gözde sabitlenmişse, göz bebeklerinden birinde beyaz veya sarımsı bir yansıma fark ediliyorsa ya da bebekte belirgin bir baş eğme pozisyonu varsa, zaman kaybedilmeden tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.

Geçici Kaymalar Normal mi?

Yenidoğan döneminden itibaren ilk 3 ila 4 ay boyunca bebeklerin gözlerinde zaman zaman dışa veya içe doğru kısa süreli kaymalar görülmesi fizyolojik (normal) kabul edilir. Bunun nedeni, göz kaslarının ve beynin görsel koordinasyon merkezinin henüz tam gelişmemiş olmasıdır.

Ancak bu geçici kaymalar 6. aydan sonra hala devam ediyorsa veya ilk aylarda dahi kayma arada bir değil de sürekli olarak gözlemleniyorsa, bu durum normal gelişim sürecinden çıkarak tıbbi bir belirti halini alır.

Bebeklerde Göz Kayması Tedavi Yöntemleri

Tedavi planlaması; kaymanın türüne, derecesine, bebeğin yaşına ve eşlik eden bir görme kusuru (hipermetropi, miyopi vb.) olup olmadığına göre hekim tarafından klinik bulgular ışığında kişiye özel olarak belirlenir.

Gözlük Kullanımı ve Kapama Tedavisi

Eğer göz kayması yüksek hipermetropi gibi bir kırma kusuruna bağlı olarak ortaya çıkıyorsa, tıbbi sürecin ilk adımı uygun numaralı gözlük kullanımıdır. Belirli vakalarda sadece düzenli gözlük kullanımı ile gözlerin tekrar paralel hale gelmesi hedeflenir.

Gözlük kullanımına ek olarak, kayan gözde tembellik gelişmesini önlemek amacıyla kapama tedavisi uygulanabilir. Bu yöntemde, bebeğin sağlıklı (kaymayan) gözü hekimin belirlediği sürelerle özel bir bantla kapatılır.

Buradaki tıbbi amaç, zayıf olan ve kayan gözü çalışmaya zorlayarak beyin ile olan sinirsel iletim bağını güçlendirmektir.

Bebeklerde Göz Kayması Ameliyatı Süreci

Gözlük veya kapama tedavisine yanıt vermeyen ya da tamamen göz kaslarındaki yapısal bir dengesizlikten kaynaklanan kaymalarda cerrahi müdahale planlanır. Bebeklerde şaşılık ameliyatı, hastane şartlarında ve genel anestezi altında gerçekleştirilir.

Cerrahi işlem sırasında göz küresinin (gözün iç kısmının) içine girilmez; sadece gözün dış kısmında yer alan, hareketi sağlayan kaslara müdahale edilir. Kasların çekme kuvvetleri (gevşetme veya kısaltma işlemleriyle) dengelenerek gözlerin paralel pozisyona getirilmesi amaçlanır.

Tedavi Edilmeyen Göz Kayması: Göz Tembelliği Riski

Göz kaymasının zamanla veya büyüdükçe kendiliğinden geçmesini beklemek, tıp literatüründe geri dönüşü zor sonuçlara yol açabilen bir hatadır. İki göz farklı yönlere baktığında, beyne birbirinden farklı iki ayrı görüntü ulaşır.

Bebeklerde gelişme çağındaki beyin, çift görme karmaşasından kurtulmak için refleks olarak kayan gözden gelen görüntüyü yok sayarak baskılar.

Bu baskılama süreci devam ettiğinde, anatomik olarak tamamen sağlam olsa dahi o gözün görme kapasitesi düşer ve göz tembelliği (ambliyopi) gelişir. Göz tembelliği, özellikle 7-8 yaşlarından sonra tedaviye yanıt verme oranı ciddi şekilde düşen bir durumdur.

Erken müdahale edilmediğinde ömür boyu kalıcı görme kaybına ve derinlik algısının yitirilmesine neden olabilir.

Sonuç

Bebeklerde göz kayması, erken dönemde tespit edilip uygun tıbbi adımlar atıldığında kontrol altına alınabilen önemli bir göz sağlığı problemidir. Yenidoğan döneminde görülen geçici fizyolojik kaymalar zamanla düzelse de, kalıcı hale gelen şaşılık durumları büyüyünce geçer düşüncesiyle ihmal edilmemelidir.

Göz tembelliği ve üç boyutlu derinlik algısının kaybı gibi kalıcı görme hasarlarının önüne geçebilmenin en temel yolu, bilimsel verilere dayanan zamanında bir tıbbi mudahaledir. Bebeklerin göz yapısına zarar vermeden, sadece kırma kusuruna (gözlük ihtiyacına) mı yoksa kas eşitsizliğine mi bağlı olduğunu anlamak için detaylı göz dibi muayeneleri şarttır.

Bebeklerin hassas görme gelişimi sürecinde tanı testlerinin yapılması, kırma kusurlarının belirlenmesi ve medikal veya cerrahi süreçlerin nesnel tıbbi verilerle planlanması için klinik değerlendirmelerinizi Op. Dr. Özlem Beyazyıldız ile gerçekleştirebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular